Naprawa pendrive'a: Odzyskaj dane i napraw nośnik krok po kroku

Pendrive to niezwykle przydatne narzędzie do przenoszenia danych, jednak jak każde urządzenie elektroniczne, może ulec awarii. Kiedy Twój komputer przestaje rozpoznawać nośnik, zgłasza błędy lub dane stają się niedostępne, może pojawić się panika. Na szczęście, wiele problemów z pendrive'ami można rozwiązać samodzielnie, bez konieczności wizyty w serwisie. W tym obszernym poradniku przeprowadzę Cię przez proces diagnozy i naprawy, zaczynając od najprostszych kroków, a kończąc na bardziej zaawansowanych metodach. Pamiętaj jednak o jednej, kluczowej zasadzie: zawsze priorytetem jest odzyskanie danych, zanim podejmiesz jakiekolwiek działania naprawcze, które mogą je bezpowrotnie usunąć.

Dlaczego Twój komputer go nie widzi? Najczęstsze przyczyny problemów

Problem z pendrivem może objawiać się na wiele sposobów, ale najczęściej spotykamy się z sytuacją, gdy komputer go po prostu nie widzi. Przyczyny mogą być bardzo różne od błahych, jak chwilowy problem z portem USB, po bardziej skomplikowane awarie sterowników czy samego kontrolera pamięci. Inne popularne kłopoty to:

• Komputer nie widzi pendrive'a: To najczęstszy problem. Przyczyny mogą być banalne (uszkodzony port USB, konflikt liter dysków) lub poważne (uszkodzenie sterowników, awaria kontrolera pamięci).
• System plików RAW: Pendrive jest wykrywany, ale niedostępny. System Windows pokazuje jego format jako RAW i sugeruje formatowanie, co wiąże się z utratą danych.
• Ochrona przed zapisem: Użytkownik nie może skopiować plików na nośnik ani go sformatować. Przyczyną może być fizyczny przełącznik blokady, błąd w rejestrze systemu Windows lub awaria samego nośnika.
• Błędna pojemność: Pendrive pokazuje znacznie zaniżoną lub zerową pojemność, często po nieudanej próbie utworzenia nośnika startowego (bootowalnego).
• Komunikat "Włóż dysk do stacji dysków": Mimo że pendrive jest podłączony, system traktuje go jak pustą stację dysków.

Zrozumienie potencjalnych przyczyn to pierwszy krok do skutecznej naprawy.

Krok zero: Zanim cokolwiek zrobisz, zabezpiecz swoje dane!

Zanim zaczniesz jakiekolwiek próby naprawy, musisz sobie uświadomić jedną, niezwykle ważną rzecz: każda operacja naprawcza, zwłaszcza formatowanie czy użycie narzędzi niskopoziomowych, może doprowadzić do bezpowrotnej utraty danych. Dlatego absolutnym priorytetem jest odzyskanie wszystkiego, co cenne, zanim podejmiesz jakiekolwiek działania mające na celu przywrócenie sprawności nośnika. Na szczęście istnieje wiele narzędzi, które mogą Ci w tym pomóc, nawet jeśli pendrive jest uszkodzony.

Popularne programy do odzyskiwania danych, które warto rozważyć, to:

• EaseUS Data Recovery Wizard
• Recuva
• DMDE (Disk Editor and Data Recovery Software)

Użycie jednego z tych programów pozwoli Ci skopiować pliki na inny nośnik, zanim przystąpisz do dalszych, potencjalnie ryzykownych kroków.

Pierwsza pomoc dla pendrive'a: Prosta diagnoza w 5 minut

Zanim zagłębimy się w bardziej zaawansowane metody, warto przeprowadzić szybką, podstawową diagnostykę. Często okazuje się, że problem jest prozaiczny i można go rozwiązać w kilka minut.

Czy problem leży w komputerze, czy w nośniku? Sprawdź to w 3 krokach

Aby wykluczyć problemy z samym komputerem lub jego portami USB, wykonaj następujące kroki:

1. Podłącz pendrive do innego portu USB: Czasami problemem jest uszkodzony lub niestabilny port. Spróbuj podłączyć pendrive do innego gniazda USB w tym samym komputerze. Jeśli to możliwe, wybierz porty z tyłu obudowy komputera stacjonarnego, ponieważ są one zazwyczaj podłączone bezpośrednio do płyty głównej.
2. Sprawdź pendrive na innym komputerze: To kluczowy krok. Jeśli pendrive działa bez zarzutu na innym komputerze, problem leży najprawdopodobniej w konfiguracji lub sprzęcie Twojego głównego komputera (sterowniki USB, system operacyjny).
3. Podłącz inny pendrive do problematycznego portu: Jeśli inny, sprawny pendrive również nie działa w danym porcie, jest duża szansa, że to właśnie port USB jest uszkodzony. Jeśli jednak inny pendrive działa poprawnie, problem niemal na pewno leży po stronie uszkodzonego nośnika.

Czy pendrive "daje znaki życia"? Zwróć uwagę na diodę i dźwięki systemowe

Podczas podłączania pendrive'a zwróć uwagę na subtelne sygnały, które mogą wskazywać na jego stan. Czy po podłączeniu do komputera zapala się lub miga dioda LED na obudowie? Czy system Windows wydaje charakterystyczny dźwięk podłączenia nowego urządzenia? Świecąca dioda zazwyczaj oznacza, że pendrive otrzymuje zasilanie i jest wykrywany przez kontroler USB. Brak jakiejkolwiek reakcji, zarówno wizualnej, jak i dźwiękowej, może sugerować poważniejsze uszkodzenie sprzętowe.

Obejrzyj go dokładnie: Czy widać fizyczne uszkodzenia?

Nie zapomnij o dokładnym obejrzeniu samego pendrive'a. Czasami oczywiste uszkodzenia mechaniczne są przyczyną problemów. Sprawdź, czy złącze USB nie jest wyłamane, wygięte lub skorodowane. Czy obudowa nie jest pęknięta? Czy nie widać śladów przypalenia lub zalania? Fizyczne uszkodzenia często oznaczają konieczność profesjonalnej naprawy lub pożegnanie się z danymi, jeśli nie zostały wcześniej zabezpieczone.

Gdy komputer nie widzi pendrive'a: Sprawdzone rozwiązania krok po kroku

Jeśli podstawowa diagnostyka nie przyniosła rozwiązania, a pendrive nadal nie jest widoczny w "Mój Komputer", czas przejść do bardziej zaawansowanych metod. Skupimy się na narzędziach wbudowanych w system Windows, które często potrafią zdziałać cuda.

Rozwiązanie nr 1: Zmiana litery dysku w Zarządzaniu Dyskami najczęstszy winowajca

Bardzo częstą przyczyną, dla której pendrive nie jest widoczny, jest konflikt liter dysków w systemie Windows. Czasami pendrive otrzymuje literę, która jest już używana przez inny dysk lub partycję. Na szczęście można to łatwo naprawić:

1. Naciśnij klawisze Win + X i wybierz z menu "Zarządzanie dyskami" (lub wpisz `diskmgmt.msc` w wyszukiwarce systemowej i uruchom jako administrator).
2. W dolnej części okna "Zarządzanie dyskami" poszukaj swojego pendrive'a. Może on być widoczny jako "Nośnik wymienny" lub "Dysk X" bez przypisanej litery, lub z literą, która jest już zajęta.
3. Jeśli widzisz pendrive, ale nie ma on przypisanej litery, kliknij na niego prawym przyciskiem myszy i wybierz opcję "Zmień literę dysku i ścieżkę...".
4. Kliknij "Zmień...", a następnie wybierz nową, wolną literę dysku z listy rozwijanej.
5. Jeśli pendrive ma przypisaną literę, ale jest ona konfliktowa, również wybierz opcję "Zmień literę dysku i ścieżkę...", a następnie kliknij "Zmień..." i przypisz nową, wolną literę.
6. Potwierdź zmiany. Po tym pendrive powinien pojawić się w "Mój Komputer".

Pamiętaj: Czasami pendrive może nie mieć przypisanej litery, ale być widoczny jako "Nieprzypisany" lub "Nieznany". W takim przypadku, po kliknięciu prawym przyciskiem myszy, możesz spróbować opcji "Utwórz nowy wolumin prosty", co de facto sformatuje pendrive (więc upewnij się, że dane zostały odzyskane!).

Rozwiązanie nr 2: Magia Menedżera Urządzeń jak zaktualizować i przeinstalować sterowniki USB

Problemy ze sterownikami kontrolerów USB mogą również powodować, że pendrive nie jest wykrywany. Menedżer Urządzeń pozwala na zarządzanie nimi:

1. Naciśnij klawisze Win + X i wybierz "Menedżer urządzeń".
2. Rozwiń sekcję "Kontrolery uniwersalnej magistrali szeregowej (USB)".
3. Poszukaj urządzeń z żółtym wykrzyknikiem lub podejrzanych wpisów. Możesz spróbować kliknąć prawym przyciskiem myszy na "Kontrolery uniwersalnej magistrali szeregowej (USB)" i wybrać "Skanuj w poszukiwaniu zmian sprzętu".
4. Jeśli widzisz swój pendrive (lub ogólne urządzenie pamięci masowej) w innej kategorii, również spróbuj kliknąć na nie prawym przyciskiem myszy.
5. Wybierz opcję "Aktualizuj sterownik". Możesz spróbować automatycznego wyszukiwania lub ręcznie wskazać sterownik, jeśli go posiadasz.
6. Jeśli aktualizacja nie pomoże, spróbuj kliknąć prawym przyciskiem myszy na podejrzany kontroler USB lub urządzenie pamięci masowej i wybierz "Odinstaluj urządzenie". Po odinstalowaniu odłącz pendrive, a następnie ponownie go podłącz (lub uruchom ponownie komputer). System powinien automatycznie zainstalować sterowniki na nowo.

Rozwiązanie nr 3: Skanowanie i naprawa błędów za pomocą komendy CHKDSK

Jeśli pendrive jest wykrywany przez system, ale występują problemy z dostępem do plików lub pojawiają się błędy, komenda CHKDSK może pomóc naprawić błędy logiczne systemu plików:

1. Otwórz Wiersz poleceń jako administrator. Najprościej wpisać `cmd` w wyszukiwarce systemowej, kliknąć prawym przyciskiem myszy na "Wiersz polecenia" i wybrać "Uruchom jako administrator".
2. Wpisz następującą komendę, zastępując literę X literą przypisaną do Twojego pendrive'a:

chkdsk X: /f /r

3. Naciśnij Enter. Parametr /f naprawi błędy na dysku, a /r zlokalizuje uszkodzone sektory i spróbuje odzyskać z nich dane.
4. Proces może potrwać od kilku minut do nawet godziny, w zależności od wielkości i stanu pendrive'a. Po zakończeniu, spróbuj ponownie uzyskać dostęp do danych.

Pendrive w formacie RAW? Jak odzyskać dostęp bez utraty danych

System plików RAW to sytuacja, w której system operacyjny nie potrafi rozpoznać struktury plików na nośniku. Często towarzyszy temu komunikat o konieczności sformatowania dysku, co jest sygnałem alarmowym dla naszych danych.

Czym jest tajemniczy system plików RAW i dlaczego to problem?

Kiedy pendrive jest w formacie RAW, oznacza to, że jego tablica partycji lub system plików (np. FAT32, NTFS, exFAT) uległy uszkodzeniu lub są nieczytelne dla systemu Windows. System nie wie, gdzie znajdują się poszczególne pliki, ani jak je odczytać. Próba formatowania w tym momencie jest kusząca, ponieważ przywróci pendrive do życia, ale skasuje wszystkie dane. Dlatego kluczowe jest, aby najpierw spróbować odzyskać dane.

Użyj programu TestDisk, aby spróbować naprawić partycję

TestDisk to potężne, darmowe narzędzie, które specjalizuje się w naprawie uszkodzonych partycji i sektorów rozruchowych. Jest w stanie przeskanować nośnik, odnaleźć utracone partycje i spróbować przywrócić ich prawidłową strukturę. Choć jego interfejs może wydawać się nieco archaiczny, jest niezwykle skuteczne w sytuacjach, gdy inne metody zawodzą. Uruchomienie TestDisk i wybór opcji analizy oraz naprawy partycji dla Twojego pendrive'a może przywrócić dostęp do danych bez konieczności formatowania.

Odzyskiwanie plików z partycji RAW za pomocą PhotoRec

Jeśli TestDisk nie był w stanie naprawić partycji, kolejnym krokiem jest użycie PhotoRec. Jest to narzędzie towarzyszące TestDisk, które działa na zasadzie odzyskiwania plików na podstawie ich sygnatur (nagłówków). PhotoRec ignoruje system plików i przeszukuje surowe dane na nośniku w poszukiwaniu znanych typów plików (zdjęć, dokumentów, filmów itp.). Jest to bardzo skuteczna metoda odzyskiwania danych z partycji RAW, choć odzyskane pliki mogą nie zachować oryginalnych nazw i struktury katalogów.

Ochrona przed zapisem: Jak odblokować pendrive i ponownie zapisywać pliki

Kolejnym frustrującym problemem jest sytuacja, gdy pendrive jest "tylko do odczytu", co uniemożliwia zapisywanie na nim nowych plików czy ich modyfikację. Przyczyn może być kilka, od prostych po bardziej złożone.

Sprawdź, czy nie masz fizycznej blokady na obudowie

Niektóre starsze modele pendrive'ów, a także karty pamięci SD, posiadają fizyczny przełącznik blokady zapisu na obudowie. Upewnij się, że ten przełącznik, jeśli występuje w Twoim modelu, nie jest ustawiony w pozycji "blokada" lub "lock". To najprostsze rozwiązanie, które często jest pomijane.

Jak usunąć blokadę zapisu za pomocą Wiersza Poleceń (Diskpart)

Jeśli fizyczna blokada nie jest problemem, można spróbować usunąć atrybut "tylko do odczytu" za pomocą narzędzia Diskpart:

1. Otwórz Wiersz poleceń jako administrator (tak jak w przypadku CHKDSK).
2. Wpisz komendę `diskpart` i naciśnij Enter.
3. Następnie wpisz `list disk` i naciśnij Enter, aby zobaczyć listę wszystkich podłączonych dysków.
4. Zidentyfikuj swój pendrive na liście (zwróć uwagę na jego rozmiar) i wpisz `select disk X`, gdzie X to numer Twojego pendrive'a.
5. Teraz wpisz komendę `attributes disk clear readonly` i naciśnij Enter.
6. Po tej operacji wpisz `exit` aby zamknąć Diskpart, a następnie spróbuj ponownie zapisać pliki na pendrive.

Edycja rejestru Windows jako ostateczność dla zaawansowanych

W bardziej skomplikowanych przypadkach, blokada zapisu może być powiązana z ustawieniami w rejestrze systemu Windows. Jest to metoda dla bardziej zaawansowanych użytkowników, ponieważ nieprawidłowa edycja rejestru może spowodować problemy z systemem. Ścieżka, którą należy sprawdzić, to `HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\StorageDevicePolicies`. W tym kluczu poszukaj wartości `WriteProtect`. Jeśli jest ustawiona na `1`, zmień ją na `0`. Pamiętaj, aby zachować ostrożność podczas edycji rejestru.

Zaawansowane techniki naprawcze, gdy proste metody zawiodą

Gdy podstawowe metody zawiodą, a dane zostały już zabezpieczone, można rozważyć bardziej radykalne kroki, które mogą przywrócić pendrive do życia, choć wiążą się z całkowitym usunięciem danych.

Jak "wyzerować" pendrive'a za pomocą narzędzia Diskpart? (Instrukcja dla odważnych)

Komenda `clean` w narzędziu Diskpart jest jedną z najpotężniejszych operacji, jaką można wykonać na dysku. Usuwa ona wszystkie partycje i dane z wybranego nośnika, przygotowując go do ponownego utworzenia partycji i formatowania. Jest to operacja bezpowrotna, dlatego upewnij się, że wszystkie cenne dane zostały już odzyskane.

Krok po kroku: Komendy `clean` i `create partition primary`

Aby "wyzerować" pendrive za pomocą Diskpart, wykonaj następujące kroki:

1. Otwórz Wiersz poleceń jako administrator.
2. Wpisz `diskpart` i naciśnij Enter.
3. Wpisz `list disk` i naciśnij Enter, aby zidentyfikować swój pendrive.
4. Wpisz `select disk X` (gdzie X to numer pendrive'a) i naciśnij Enter. Bądź bardzo ostrożny, aby wybrać właściwy dysk!
5. Wpisz komendę `clean` i naciśnij Enter. Ta komenda usunie wszystkie dane i partycje z wybranego dysku.
6. Po zakończeniu operacji wpisz `create partition primary` i naciśnij Enter, aby utworzyć nową, podstawową partycję.
7. Następnie wpisz `format fs=ntfs quick` (lub `format fs=fat32 quick` lub `format fs=exfat quick` w zależności od potrzeb) i naciśnij Enter, aby szybko sformatować partycję.
8. Na koniec wpisz `assign` i naciśnij Enter, aby przypisać pendrive'owi literę dysku.
9. Wpisz `exit` aby zamknąć Diskpart.

Po tych krokach pendrive powinien być w pełni sprawny, ale pusty.

Czym jest formatowanie niskopoziomowe i kiedy warto je użyć? (HDD Low Level Format Tool)

Formatowanie niskopoziomowe to proces, który nadpisuje całą zawartość nośnika danymi zerowymi, co skutecznie usuwa wszelkie dane i może pomóc w naprawie poważnych błędów logicznych, które nie zostały usunięte przez standardowe formatowanie. Jest to proces długotrwały i powinien być stosowany tylko wtedy, gdy inne metody zawiodły, a Ty jesteś pewien, że chcesz całkowicie wyczyścić pendrive. Narzędzia takie jak HDD Low Level Format Tool mogą być użyteczne w tym celu.

Identyfikacja kontrolera (ChipGenius) i poszukiwanie oprogramowania producenta

W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy problemach z błędną pojemnością lub całkowitym brakiem reakcji, kluczem do naprawy może być dedykowane oprogramowanie producenta kontrolera pendrive'a. Programy takie jak ChipGenius lub ChipEasy pozwalają zidentyfikować dokładny model kontrolera i układu pamięci NAND. Mając te informacje, można poszukać w internecie specjalistycznego narzędzia do "flashowania" lub naprawy firmware dla danego kontrolera (np. AlcorMP, Phison Format & Restore). Jest to metoda dla zaawansowanych, ale może być niezwykle skuteczna w przywracaniu życia nawet bardzo "martwym" nośnikom.

Formatowanie jako ostateczność: Kiedy i jak to zrobić poprawnie?

Formatowanie jest często ostatnim krokiem w procesie naprawy pendrive'a, gdy wszystkie inne metody zawiodły, a dane zostały już odzyskane. Ważne jest, aby wiedzieć, jak to zrobić poprawnie i wybrać odpowiedni system plików.

Różnice między szybkim a pełnym formatowaniem

System Windows oferuje dwa tryby formatowania:

Jaki system plików wybrać? NTFS, FAT32 czy exFAT?

Wybór systemu plików zależy od Twoich potrzeb:

• NTFS: Nowocześniejszy system plików, obsługiwany natywnie przez Windows. Oferuje lepsze bezpieczeństwo, obsługę dużych plików (powyżej 4GB) i większych partycji. Jest to dobry wybór, jeśli pendrive będzie używany głównie z komputerami z systemem Windows.
• FAT32: Starszy, ale bardzo uniwersalny system plików. Jest kompatybilny z większością urządzeń, w tym z systemami macOS, Linux, starszymi telewizorami, odtwarzaczami DVD czy konsolami do gier. Jego głównym ograniczeniem jest brak możliwości zapisu pojedynczych plików większych niż 4GB.
• exFAT: Nowsza wersja FAT, która usuwa ograniczenie dotyczące rozmiaru pliku. Jest kompatybilna z nowszymi wersjami Windows i macOS, a także z wieloma nowymi urządzeniami. Jest to dobry kompromis między kompatybilnością a możliwościami.

Jak bezpiecznie sformatować pendrive za pomocą narzędzi systemowych i zewnętrznych

Najprostszym sposobem formatowania jest użycie narzędzi systemowych Windows:

1. Otwórz "Ten komputer" (lub "Mój Komputer").
2. Kliknij prawym przyciskiem myszy na ikonę swojego pendrive'a.
3. Wybierz "Formatuj...".
4. Wybierz pożądany system plików (NTFS, FAT32 lub exFAT).
5. Zaznacz lub odznacz opcję "Szybkie formatowanie" w zależności od potrzeb (patrz wyżej).
6. Kliknij "Rozpocznij".

Alternatywnie, możesz użyć zewnętrznych narzędzi, takich jak HP USB Disk Storage Format Tool lub Rufus, które czasami oferują więcej opcji i mogą być skuteczniejsze w przypadku trudnych do sformatowania nośników.

Kiedy domowa naprawa jest niemożliwa? Sygnały, że czas na specjalistę

Chociaż wiele problemów z pendrive'ami można rozwiązać samodzielnie, istnieją sytuacje, w których próby naprawy mogą być nieskuteczne lub nawet pogorszyć sytuację. W takich przypadkach najlepiej zwrócić się o pomoc do profesjonalistów.

Widoczne uszkodzenia mechaniczne: wyłamane złącze, pęknięta obudowa

Jeśli Twój pendrive ma wyraźne uszkodzenia fizyczne, takie jak wyłamane złącze USB, pękniętą obudowę, czy ślady zalania lub spalenia, domowe metody naprawy prawdopodobnie nie pomogą. Wymaga to specjalistycznej wiedzy z zakresu elektroniki i lutowania, a często także dostępu do części zamiennych. W takich przypadkach, jeśli dane są bardzo cenne, warto rozważyć kontakt z profesjonalnym serwisem.

Pendrive się nagrzewa lub jest całkowicie "martwy"

Nadmierne nagrzewanie się pendrive'a podczas pracy może świadczyć o problemach z kontrolerem lub układem pamięci. Jeśli natomiast pendrive jest całkowicie "martwy" nie świeci się dioda, nie wydaje żadnych dźwięków, a komputer w ogóle go nie wykrywa, nawet w Zarządzaniu Dyskami może to oznaczać poważne uszkodzenie elektroniczne. Takie awarie często wymagają specjalistycznej interwencji.

Kiedy warto zgłosić się do profesjonalnego serwisu i ile to kosztuje w Polsce?

Profesjonalny serwis odzyskiwania danych jest opłacalny głównie wtedy, gdy dane zapisane na pendrive są dla Ciebie niezwykle ważne (np. dokumenty firmowe, osobiste zdjęcia, materiały do pracy dyplomowej). Koszty profesjonalnego odzyskiwania danych w Polsce są zróżnicowane. Za uszkodzenia logiczne (błędy systemu plików, przypadkowe usunięcie) można zapłacić od około 400-800 zł. W przypadku poważniejszych uszkodzeń fizycznych, elektronicznych lub monolitycznych (gdzie kontroler i pamięć są zintegrowane na jednym układzie), koszty mogą sięgnąć 1500-2000 zł, a nawet więcej, w zależności od stopnia skomplikowania problemu.

Dobre nawyki na przyszłość: Jak dbać o pendrive, by uniknąć awarii

Aby zminimalizować ryzyko awarii pendrive'a w przyszłości, warto przestrzegać kilku prostych zasad, które pomogą utrzymać nośnik w dobrej kondycji.

"Bezpieczne usuwanie sprzętu" dlaczego to naprawdę jest ważne?

Zawsze korzystaj z funkcji "Bezpieczne usuwanie sprzętu" dostępnej w zasobniku systemowym Windows. Pozwala ona systemowi na dokończenie wszystkich operacji zapisu i odczytu danych, a następnie bezpieczne odłączenie nośnika. Gwałtowne wyciągnięcie pendrive'a bez tej procedury może prowadzić do uszkodzenia systemu plików, utraty danych lub nawet fizycznego uszkodzenia nośnika.

Unikaj tanich, niemarkowych nośników pozorna oszczędność, która się mści

Chociaż kuszą niską ceną, tanie, niemarkowe pendrive'y często kryją w sobie wiele wad. Mogą mieć zaniżoną, rzeczywistą pojemność (np. pendrive 64GB w rzeczywistości ma tylko 8GB), używać niskiej jakości komponentów, co przekłada się na niższą prędkość i znacznie krótszą żywotność. Inwestycja w renomowaną markę to często gwarancja większej niezawodności i bezpieczeństwa Twoich danych.

Chroń go przed wirusami i uszkodzeniami fizycznymi

Regularnie skanuj pendrive za pomocą programu antywirusowego, zwłaszcza jeśli podłączasz go do różnych komputerów. Chroń go również przed uszkodzeniami fizycznymi przechowuj go w dedykowanym etui lub futerale, unikaj upuszczania go na twarde powierzchnie i nie narażaj na ekstremalne temperatury czy wilgoć. Dbanie o te aspekty znacząco wydłuży żywotność Twojego nośnika.